Platforma Name-Net

Wolność słowa, wolność prasy, wolność wypowiedzi


W encyklopedii „wolność słowa” jest definiowana jako „podstawowe prawo człowieka, odnoszące się do możliwości swobodnego wypowiadania swoich poglądów, łączona jest z reguły z prawem do informacji”.

Wolność słowa w Polsce po raz pierwszy potwierdzona została przez Kazimierza Wielkiego w 1347 roku w tzw. statutach wiślickich.

Brak wolności słowa charakteryzuje systemy teokratyczne, totalitarne i autorytarne. Represje związane z wolnością słowa nie są tylko domeną wyżej wymienionych systemów, są spotykane także w krajach uważanych za przestrzegające zasad demokracji. Zazwyczaj związane jest to z presją kogoś na wyższym stanowisku, czy też osoby mającej wpływy w środowiskach decyzyjnych (np. polityk, redaktor encyklopedii, dziennika, itd.). Zazwyczaj odbywa się to poprzez blokowanie treści (informacji), które są niewygodne, niepotwierdzające poglądów osoby represjonującej. Wolność słowa gwarantuje art. 14, 25, 49, 53 oraz 54 Konstytucji RP.

Wolność słowa w Polsce

Wolność wypowiedzi przede wszystkim została unormowana w najważniejszym akcie prawnym obowiązującym w Polsce, czyli w Konstytucji. Ponadto znajduje regulacje w wielu innych aktach prawnych.

Regulacji wolności wypowiedzi możemy szukać :

- Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych,
- Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,
- Kodeksie cywilnym,
- Kodeksie karnym,
- Ustawie o ochronie tajemnicy państwowej,
- Prawie autorskim,
- Prawie prasowym.

Wolność prasy

Prawo gwarantuje prasie wolność wypowiedzi. Jest ona szczegółowo określona przez szereg regulacji prawnych.

Po pierwsze wydawcą gazety może być tylko osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka nie posiadająca osobowości prawnej, czyli tzw. ułomna osoba prawna.

Wydawca gazety, aby mógł w ogóle gazetę wydawać, musi zarejestrować swój dziennik lub czasopismo. Rejestracji dokonuje sąd okręgowy. Właściwym sądem okręgowym jest sąd siedziby wydawcy. Sąd dokonując rejestracji, nie ma możliwości badania programu czasopisma. Wniosek o rejestrację nie zawiera nie powinien zawierać informacji na temat linii programowej pisma. Za treści materiałów przygotowywanych przez redakcję czasopisma, odpowiada redaktor naczelny. Każdy organ prasowy musi mieć swojego redaktora naczelnego.

Wolność prasy przejawia się ponadto w możliwości wyrażania poglądów na łamach prasy. Istnieją prawne ramy określające zakres tego rodzaju swobody wypowiedzi. Przede wszystkim dziennikarze mają swobodę wyrażania swoich poglądów, w sposób całkowicie swobodny. Nie ma kontroli publikowania treści ze strony organów państwowych. Oznacza to innymi słowy zakaz cenzury.

Dziennikarze wykonując swój zawód muszą przestrzegać jednak pewne zasady. Szczególnie muszą pamiętać, że:

*ciąży na nich obowiązek prawdziwego przedstawiania zjawisk,
*muszą szczególnie dbać o staranność i rzetelność sowich wypowiedzi,
*mają obowiązek dbać o poprawność języka,
*nie mogą używać wulgaryzmów,
*nie mogą stosować kryptoreklamy,

Prawo gwarantuje swobodę zbierania materiałów. Jednak należy pamiętać, że przekroczenie granic wolności wypowiedzi, może skutkować sankcjami cywilnymi, a nawet karnymi.

Wolność ze świadomością

Obecnie wolność słowa w Polsce umożliwia pluralizm mediów. W debacie publicznej mogą dochodzić do głosu różne opinie. Możemy wybierać spośród wielu kanałów telewizyjnych, gazet oraz nadawców niezależnych. Wolność słowa jest podstawą demokracji — pozwala zarówno na krytykę władzy, jak i na przeprowadzanie pozytywnych, obywatelskich działań. Zestawienie informacji z różnych źródeł, przedstawiających odmienne punkty widzenia, ułatwia krytyczny ich odbiór i sformułowanie własnej oceny sytuacji.

Każdy z uczestników przestrzeni medialnej może wygłosić swój pogląd, konfrontować się ze zdaniem innych osób, dyskutować — na przykład za pośrednictwem Internetu, na odpowiednich forach i portalach. Już nastolatki mogą rozpocząć społeczną aktywność i zaangażowanie, włączając się do wymiany zdań. Dobrze jest zachęcać do tego młodzież, jednocześnie propagując postawę poszanowania dla poglądów i postaw innych osób.

To, że można publicznie wypowiedzieć niemal wszystko, nie oznacza, że tak powinno się robić. Brak refleksji na temat tego, kogo i w jaki sposób może urazić dana wypowiedź, sprzyja zjawisku mnożenia się negatywnych i obraźliwych przekazów w Internecie. Za każdym razem, gdy młody człowiek decyduje się na publiczną wypowiedź (a zwłaszcza jeśli porusza delikatny temat), powinien zastanowić się nad jej formą i treścią. Krytyka z zachowaniem postawy szacunku wobec drugiej osoby jest pewną sztuką, wymagającą szczególnej uwagi.

Script logo